მიზანი 15: დედამიწის ეკოსისტემების დაცვა, აღდგენა და მდგრადი გამოყენება, ტყეების გონივრული მართვა, გაუდაბურების აღკვეთა, ნიადაგის დეგრადაციის შეჩერება და აღდგენა-გაუმჯობესება, ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნება
დაცული ტერიტორიები
საქართველოში დაცული ტერიტორიები მრავლადაა. დაცული ტერიტორია არის ტერიტორია, რომელსაც შესაბამისი სტატუსი აქვს მინიჭებული, რათა დაცული იყოს ამ ტერიტორიის როგორც ფიზიკური მახასიათებლები, ასევე კულტურული მემკვიდრეობა. დაცული ტერიტორია არის მრავალნაირი: სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, აღკვეთილი, ბუნების ძეგლი ან სხვა. როგორც წესი მათ ბევრი ფუნქცია აკისრიათ ჩვენს ცხოვრებაში. მათი მთავარი ფუნქცია არის ქვეყნის ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვა. ისინი მოსახლეობას სუფთა წყალს და ჰაერს გვაწვდის, ასევე ტურიზმის, განათლების და მეცნიერების განვითარებას უწყობენ ხელს.
საქართველოში ტერიტორიების დაცვის ისტორია ადრეული პერიოდიდან იწყება. მეთორმეტე საუკუნეში თამარ მეფემ გამოაქვეყნა სამეფო ბრძანება ზოგიერთი ტერიტორიის დასაცავად. ვახტანგ მეექვსის „კანონთა კრებული“ ხუთასი წლის შემდეგ მოიხსენიებს ყორუღის ტერიტორიას, როგორც დაცვის ობიექტს - იქ აკრძალული იყო სეირნობა და ხეების გაჩეხვა, ტერიტორიებს კი მცველები იცავდნენ. მთიან რეგიონებში ეგრეთწოდებული „ხატის ტყეები არსებობდა“, რომლებსაც მკაცრად იცავდნენ. ისინი ტიპიურ ნაკრძალებს წარმოადგენდნენ.
ნაკრძალი - 1912 წელს საქართველოში პირველი ნაკრძალი ლაგოდეხის ხეობაში დაარსდა. ასეთი კატეგორიის დაცულ ტერიტორიაზე ნებადართულია შესვლა მხოლოდ საგანმანათლებლო და არამანიპულაციური კვლევების ჩატარებისთვის სპეციალური ნებართვით. დღეს საქართველოში ფუნქციონირებს 18 ნაკრძალი, რომელთა საერთო ფართობი 169,31ჰა-ს შეადგენს.
ეროვნული პარკი - საქართველოში პირველი ეროვნული პარკი იყო თბილისის ეროვნული პარკი, რომელიც 1973 წელს შეიქმნა. მისი მიზანი იყო ეკოსისტემების კონსერვაცია, ტურიზმის და განათლების განვითარება. ეროვნული პარკები დიდ ადგილს იკავებენ, ამიტომ დიდი მნიშვნელობა აქვთ ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციისთვის. 1988 წელს დაარსდა კოლხეთის, 2003 წელს თუშეთისა და ვაშლოვანის, ხოლო 2006 წელს - მტირალას ეროვნული პარკი. კიდევ გეგმავენ ექვსი ეროვნული პარკის შექმნას: რაჭის, სვანეთის, ალგეთის, ჯავახეთის, თბილისისა და ყაზბეგის.
ბუნების ძეგლი - 2003 წელს საქართველოში პირველი სამი ბუნების ძეგლი შეიქმნა, რომელთა ფართობიც 238,5ჰა-ს შეადგენს. მათი შექმნის მიზანი მცირე ზომის განსაკუთრებული ტერიტორიების დაცვაა. ეს არის პატარა ზომის ტერიტორიები, რომელთაც განსაკუთრებული თავისებურება ან ფასეულობა გააჩნიათ. ასევე გეგმავენ კიდევ რამდენიმე ბუნების ძეგლის დაარსებას.
აღკვეთილი - 1957წელს საქართველოში პირველი სამონადირეო მეურნეობა გარდაბნის რაიონში დაარსდა, რომლის დაარსების მიზანი იყო ბუნების შენარჩუნება და დაცვა აქტიური მართვის გზით. ასეთ დაცულ ტერიტორიაზე დაშვებულია ადამიანის ჩარევა ცხოველების ან მცენარეების სახეობების აღდგენისთვის. ასევე დაშვებულია ცალკეული განახლებადი რესურსების მოხმარებაც. დღეს-დღეობით საქართველოში 11 აღკვეთილია, რომელთა საერთო ფართობი 54,184 ჰა-ს შეადგენს.
დაცული ლანდშაფტი - 2003 წელს თუშეთის დაცული ლანდშაფტი შეიქმნა,რომლის შექმნის მიზეზი იყო ტურიზმის განვითარება და ლანდშაფტის ან ზღვის აკვატორიის კონსერვაცია. გეგმავენ დავით გარეჯის დაცული ლანდშაფტის დაარსებას. დაცულ ლანდშაფტში შეიძლება ბუნებრივი რესურსების მდგრადი მოხმარება. საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე 6 სახელმწიფო ნაკრძალი მდებარეობს: გუმისთის ნაკრძალი, ფსხუს ნაკრძალი, სკურჩის ნაკრძალი, რიწის ნაკრძალი, ბიჭვინთა-მიუსერის ნაკრძალი და ლიახვის ნაკრძალი. მათი საერთო ფართობი 67,141 ჰა-ს შეადგენს.
დღეს-დღეობით საქართველოში (IUCN-ის კრიტერიუმების მიხედვით) 87 დაცული ტერიტორიაა: 14 სახელმწიფო ნაკრძალი, 11 ეროვნული პარკი, 41 ბუნების ძეგლი, 19 აღკვეთილი და 2 დაცული ლანდშაფტი. თანდათან საზოგადოებისთვის ნათელი ხდება, რომ დაცული ტერიტორიები არა შემოღობილ და აკრძალულ ტერიტორიებს წარმოადგენენ, არამედ მათი გამოყენება შეიძლება სტატუსისა და კატეგორიის მიხედვით. ამიტომ დაცულ ტერიტორიებს უნდა გავუფრთხილდეთ და დავიცვათ, რადგან მათ ბევრი სარგებელი მოაქვთ.
Комментариев нет:
Отправить комментарий